Padaczka ogniskowa (inaczej padaczka częściowa) to zaburzenie neurologiczne, które objawia się powtarzającymi się napadami wywołanymi przez nieprawidłową aktywność elektryczną w określonym obszarze mózgu. W odróżnieniu od padaczki uogólnionej, w której całe mózgowe sieci neuronowe uczestniczą w napadzie, padaczka ogniskowa zaczyna się w jednej konkretnej części mózgu i może się rozprzestrzeniać lub pozostawać ograniczona.
Czym jest padaczka ogniskowa?
Padaczka ogniskowa, zwana także częściową, to zaburzenie neurologiczne, w którym nieprawidłowa aktywność elektryczna w mózgu rozpoczyna się w ściśle określonym obszarze – tzw. ognisku padaczkowym. W przeciwieństwie do padaczki uogólnionej, gdzie cały mózg bierze udział w napadzie, tutaj zaburzenie pozostaje początkowo lokalne, choć może z czasem obejmować większe obszary mózgu.
Objawy zależą od lokalizacji ogniska i rodzaju zaatakowanych struktur:
- Zmiany ruchowe: mimowolne drżenia, skurcze mięśni jednej kończyny lub połowy ciała, automatyzmy (np. mlaskanie, powtarzanie prostych ruchów).
- Zmiany sensoryczne: nietypowe doznania, takie jak mrowienie, zaburzenia czucia, halucynacje wzrokowe, słuchowe czy zapachowe.
- Zmiany emocjonalne: nagłe uczucie lęku, deja vu, nieuzasadniony strach, euforia lub apatia.
- Zmiany świadomości: napady mogą przebiegać bez utraty przytomności, z zachowaniem świadomości, ale w niektórych przypadkach dochodzi do chwilowej dezorientacji, zamglenia świadomości lub całkowitej utraty świadomości.
Często pacjent świadomie odczuwa początek napadu (tzw. aura), co może służyć jako ostrzeżenie przed pełnym epizodem. Napady mogą trwać od kilku sekund do kilku minut, a ich charakter i intensywność są bardzo zróżnicowane w zależności od osoby i lokalizacji ogniska.
Padaczka ogniskowa może mieć różne źródła, a czasami u jednej osoby nakłada się kilka czynników. Najczęstsze przyczyny obejmują:
- Uszkodzenia mózgu:
Napady mogą pojawić się po przebytych udarach mózgu, urazach głowy, w tym pourazowych wylewach krwi do mózgu, lub po operacjach neurochirurgicznych. Takie uszkodzenia tworzą ogniska nieprawidłowej aktywności elektrycznej w tkance mózgowej. - Zmiany strukturalne:
Wrodzone malformacje mózgu, blizny pourazowe czy guzy nowotworowe mogą zakłócać prawidłowe przewodnictwo neuronalne i wywoływać ogniskowe napady padaczkowe. - Choroby neurologiczne:
Niektóre choroby, np. stwardnienie guzowate, malformacje naczyń mózgowych lub dysplazje korowe, predysponują do powstawania ognisk padaczkowych. - Infekcje mózgu:
Zapalenia mózgu (encefalitis), ropnie mózgu czy inne infekcje bakteryjne i wirusowe mogą prowadzić do lokalnych zmian w tkance mózgowej i wywoływać padaczkę ogniskową. - Przyczyny genetyczne:
W niektórych przypadkach padaczka ogniskowa wiąże się z mutacjami genów wpływających na równowagę pobudzenia i hamowania neuronów, co predysponuje mózg do powstawania nieprawidłowych wyładowań elektrycznych. - Nieznane przyczyny:
W wielu przypadkach, mimo dokładnej diagnostyki, nie udaje się jednoznacznie ustalić źródła napadów – wtedy mówi się o padaczce o nieznanej etiologii.
Ważne: Identyfikacja przyczyny jest kluczowa dla wyboru skutecznego leczenia, w tym dopasowania leków przeciwpadaczkowych, a w wybranych przypadkach – kwalifikacji do leczenia chirurgicznego.
Objawy padaczki ogniskowej są ściśle związane z lokalizacją ogniska w mózgu i mogą mieć bardzo zróżnicowany charakter. Mogą obejmować:
- Napady ruchowe:
Mimowolne skurcze mięśni, drżenia jednej kończyny lub połowy ciała, skręcenia nadgarstków czy drżenie twarzy. Napady te mogą trwać od kilku sekund do kilku minut. - Napady sensoryczne:
Związane z zaburzeniem funkcji czuciowej w określonej części mózgu. Mogą obejmować mrowienie, drętwienie, odczuwanie dziwnych smaków lub zapachów, halucynacje wzrokowe, świetlne błyski czy dźwięki, których inni nie słyszą. - Zaburzenia świadomości:
W trakcie napadu pacjent może być nieświadomy otoczenia lub wykazywać automatyzmy – powtarzające się, bezcelowe ruchy, mlaskanie, grymaszenie, powtarzanie słów lub gestów. Po napadzie często pojawia się chwilowa dezorientacja. - Zmiany emocjonalne i autonomiczne:
Nagły lęk, panika, uczucie déjà vu lub jamais vu, przyspieszone bicie serca, pocenie się, rumieńce lub nudności. Te objawy często poprzedzają napad lub mu towarzyszą. - Aura przed napadem:
Wielu pacjentów doświadcza ostrzegawczych sygnałów – tzw. aury – która pozwala przewidzieć nadchodzący napad. Aura może mieć charakter sensoryczny (np. błyski światła), emocjonalny (nagły lęk) lub ruchowy (drżenie ręki). - Objawy wtórne – uogólnienie napadu:
W niektórych przypadkach napady ogniskowe mogą przejść w napady uogólnione, prowadząc do utraty przytomności i drgawek obejmujących całe ciało.
Ważne: Objawy padaczki ogniskowej mogą być bardzo subtelne, co utrudnia diagnozę. Dlatego nawet pojedynczy, nietypowy epizod wymaga konsultacji neurologicznej i odpowiednich badań obrazowych oraz EEG.
Diagnostyka
Diagnoza padaczki ogniskowej wymaga dokładnego badania neurologicznego i dodatkowych testów:
- EEG (elektroencefalografia) – rejestruje nieprawidłową aktywność elektryczną w mózgu.
- MRI lub CT mózgu – pozwala uwidocznić zmiany strukturalne w obrębie mózgu.
- Wywiad lekarski – analiza opisu napadów, historii rodzinnej i czynników wyzwalających.
- Leczenie padaczki ogniskowej zależy od nasilenia napadów oraz przyczyn choroby i zwykle opiera się na kilku komplementarnych strategiach. Pierwszą linią terapii są leki przeciwpadaczkowe (AED), które pomagają kontrolować napady poprzez hamowanie nadmiernej aktywności neuronów. Wybór konkretnego leku zależy od rodzaju napadów, indywidualnej tolerancji pacjenta oraz możliwych interakcji z innymi przyjmowanymi lekami. Regularne przyjmowanie leków i monitorowanie efektów jest kluczowe, aby utrzymać napady pod kontrolą i minimalizować ich częstotliwość.
- W przypadku pacjentów, u których leki nie przynoszą wystarczającej kontroli nad napadami, rozważa się chirurgiczne leczenie padaczki. Operacja polega na usunięciu lub izolacji ogniska padaczkowego w mózgu. Aby była skuteczna, konieczne jest precyzyjne zlokalizowanie obszaru odpowiedzialnego za napady, co wykonuje się przy pomocy elektroencefalografii (EEG) i nowoczesnych technik obrazowania mózgu, takich jak rezonans magnetyczny.
- Dla osób, które nie kwalifikują się do operacji lub u których napady nadal występują pomimo farmakoterapii, dostępne są nowoczesne metody neuromodulacji, takie jak stymulacja nerwu błędnego (VNS) lub głęboka stymulacja mózgu (DBS). Zabiegi te pomagają zmniejszyć częstotliwość i intensywność napadów poprzez modulowanie sygnałów elektrycznych w mózgu.
- Nie można też przeceniać znaczenia stylu życia i codziennego monitorowania stanu zdrowia. Regularny sen, unikanie stresu, ograniczenie alkoholu oraz ostrożność w stosowaniu leków obniżających próg drgawkowy mogą znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia napadów. Prowadzenie dziennika napadów pozwala lekarzowi lepiej zrozumieć charakter choroby i dostosować leczenie, w tym dawkowanie leków lub rozważyć dodatkowe interwencje.
- Skuteczna terapia padaczki ogniskowej zwykle wymaga połączenia leczenia farmakologicznego, potencjalnej interwencji chirurgicznej i zmiany stylu życia. Współpraca pacjenta z neurologiem oraz świadome monitorowanie objawów są kluczem do poprawy jakości życia i bezpieczeństwa chorego.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
- Jeśli wystąpił pierwszy napad padaczkowy lub zmienia się charakter napadów.
- W przypadku urazów głowy, utraty przytomności lub napadów trwających dłużej niż kilka minut.
- Gdy leki nie kontrolują napadów lub pojawiają się silne skutki uboczne.
Padaczka ogniskowa to choroba wymagająca indywidualnego podejścia. Wczesna diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie mogą znacząco poprawić jakość życia pacjenta. Połączenie farmakoterapii, monitorowania stylu życia i, w razie potrzeby, zabiegów chirurgicznych, pozwala wielu osobom prowadzić normalne, aktywne życie.
